SOFAM - Sociale netwerken en het auteursrecht van de fotografen
(c) FDM
SOFAM - Sociale netwerken en het auteursrecht van de fotografen
(c) Michel Gronemberger

Woensdag  30  Oktober 2013

Sociale netwerken en het auteursrecht van de fotografen

Conferentieontmoeting georganiseerd door SOFAM op 2 oktober 2013 in het CIVA te Brussel. Via sociale netwerken kunnen onze foto's in enkele clicks door onze vrienden en klanten op hun internetaccounts gedeeld worden - maar het is ook mogelijk dat derden de beelden vinden en gebruiken. Het internet 2.0 biedt, gratis of niet, de kans tot onmiddellijke en snelle verspreiding. Maar wat is legaal? Welke juridische risico's houdt dit in? Hoe enige controle uitoefenen?

Sandrine Carneroli, advocate aan de Brusselse balie, gespecialiseerd in auteurs- en mediarecht, auteur van het boek « Les aspects juridiques des réseaux sociaux » dat onlangs bij uitgeverij Vanden Boele verscheen; Michel Gronemberger, fotograaf, die zijn werk op het web deelt via een blog en sociale netwerken, hebben deze problematiek besproken, en zijn nagegaan welke wettelijke en creatieve hulpmiddelen er bestaan of zouden moeten bestaan.

Sociale netwerken maken deel uit van ons dagelijks leven.
Het gaat om een formidabel communicatie- en promotiemiddel waaraan weinig kosten verbonden zijn voor de fotograaf; maar tegelijkertijd is men er beducht voor want vanaf het moment dat er werken terug te vinden zijn op deze sites, bestaat de kans dat ze door internetgebruikers op alle mogelijke manieren worden gebruikt…

De twee sprekers herinnerden eraan dat het gebruik van een foto op een sociale netwerksite dient te gebeuren met respect voor de regels van het auteursrecht (punt 1) en het respect voor de regels van het recht op afbeelding (punt II).

I. Respect voor de regels m.b.t. het auteursrecht

● Internetgebruikers gaan vaak uit van het idee dat zij vrij de foto’s die een fotograaf op een sociale netwerksite plaatste mogen gebruiken en reproduceren.

Dat is een vergissing. Originele foto’s worden beschermd door het auteursrecht. Internetgebruikers mogen ze niet van de sociale netwerksite plukken waar ze gepost werden om ze daarna ergens anders te kopiëren.

Wanneer een foto op een sociale netwerksite wordt verspreid, geldt het algemene principe van het auteursrecht dat de toestemming van de fotograaf moet gevraagd worden vooraleer zijn foto mag worden gebruikt (buiten het netwerk), en dit tot 70 jaar na het overlijden van de auteur-fotograaf.

● Hoewel er uitzonderingen bestaan op het auteursrecht, geldt er geen voor de sociale netwerken. Zo is het bijvoorbeeld verboden om een foto van een sociale netwerksite te plukken (zoals Facebook, Twitter, Youtube, Instagram,…) om die vervolgens in een krant te gebruiken zonder de toestemming van de auteur.

● Een van de uitzonderingen voorzien in de wet is die van de actualiteit waarin wordt gesteld dat een auteur zich niet kan verzetten tegen de reproductie of mededeling aan het publiek van een werk indien dit gebeurt met het oog op informatie in een verslag dat over actuele gebeurtenissen wordt uitgebracht. Deze uitzondering is dus voorzien voor de gevallen waarin een werk het onderwerp uitmaakt van een actueel verslag. Enkel in dit geval kan het werk gebruikt worden zonder toestemming van de auteur. Opgelet: deze uitzondering geldt niet voor foto’s waarop enkel personen te zien zijn.

Wat mag een netwerksite doen met foto’s geplaatst op haar site (Facebook, Twitter, Instagram,…) door een fotograaf?

Wanneer men zich aansluit bij zo’n platform aanvaardt de fotograaf de toestemmingsvoorwaarden die deel uitmaken van de algemene voorwaarden van het platform: de auteur van de foto zal dus vaak een licentie toekennen aan het netwerk. De inhoud (de foto) kan binnen het netwerk worden doorgegeven maar niet erbuiten! Dit deelprincipe binnen een zelfde netwerk is gerechtvaardigd maar de foto kan niet buiten het netwerk worden gebruikt zonder toestemming van de fotograaf.

De licentie die aan Facebook wordt toegekend laat eender welke internetgebruiker toe (mits respect voor de vertrouwelijkheidsparameters) om op zijn beurt de foto’s te verspreiden in het kader van het Facebooknetwerk. Deze licentie laat een derde echter niet toe om de foto van Facebook te halen en deze bijvoorbeeld te publiceren op de cover van een krant. Er bestaat weinig rechtspraak over dit onderwerp. In de meeste gevallen heeft de rechtbank een uitspraak gedaan in het voordeel van de auteur.

II. Respect voor de regels m.b.t. het recht op afbeelding

Elke persoon die op een foto wordt afgebeeld heeft een recht op afbeelding: hij heeft het recht om het gebruik van zijn afbeelding toe te staan of te verbieden. De fotograaf dient een expliciet of impliciet akkoord te verkrijgen van de persoon op de foto (niet noodzakelijk schriftelijk) en dient dit akkoord te kunnen bewijzen (een schriftelijk bewijs is dus altijd de beste garantie).

De rechtspraak meent dat foto’s van mensenmassa’s of –groepen gereproduceerd mogen worden zonder toestemming van de personen die deel uitmaken van de massa of groep. Treedt er op de foto een persoon uit de groep op de voorgrond dan is wel weer een toestemming vereist.

Het recht op afbeelding wordt anders toegepast indien het gaat om een publiek persoon. Van een publiek persoon wordt verondersteld dat hij de toestemming heeft gegeven, voor zover hij gefotografeerd werd in het kader van zijn professionele activiteiten en voor zover het over actualiteit gaat.

Wanneer men een persoon fotografeert, is het verstandig om te voorzien onder welke voorwaarden de afgebeelde persoon de foto gemaakt door de fotograaf mag gebruiken.

III. Advies / Aanbevelingen:

● Voeg zo veel als mogelijk uw naam toe als watermerk aan uw foto’s/files.

● Sociale netwerken worden meestal als niet verantwoordelijk beschouwd voor de inbreuk op uw auteursrechten. Breng het netwerk op de hoogte van illegale inhoud, zij reageren hier efficiënt op (de illegale inhoud wordt verwijderd).

● Neem in geval van een inbreuk contact op met de verantwoordelijke om een oplossing te bekomen waarin de twee partijen zich kunnen vinden. Het bepalen van het toepasselijke recht en bevoegde rechtbank is in het geval van zulke mondiale context niet evident.

● Ga na welke goede technieken van bronvermelding er bestaan.

● Publiceer uw foto’s enkel in lage resolutie op sociale netwerksites.

Conclusie :

Sociale netwerksites vormen een opportuniteit voor fotografen omdat dit hen een beter communicatiemiddel biedt en een manier om zichzelf te promoten.

Sociale netwerksites blijven echter een terrein waarop inbreuken op uw auteursrechten makkelijke voorkomen omdat internetgebruikers de regels van het auteursrecht slecht kennen.

SOFAM zal u zo veel als mogelijk helpen om uw auteursrechten te doen respecteren en kan u adviseren indien u met dit type van inbreuk geconfronteerd wordt.

Meer info :

SOFAM : www.sofam.be: info@sofam.be

Michel Gronemberger: www.gronemberger.com

Sandrine Carneroli: www.berenboom.be/carneroli.php